མཐོང་ཚུལ་ནོར་བའི་སྒྲོ་བཏགས་ལས་རྒྱལ་བ། རྩིས་རིག་ནང་ཕོ་མོའི་མཉམ་པའི་ནུས་པ་ལ་ཚན་རིག་གིས་གསལ་སྟོན།

---

ངའི་སྒོ་ནས་ངོ་སྤྲོད།

ང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན། ངའི་རིག་གནས་ནང་། མིའི་ཐོབ་ཐང་གི་འཐབ་རྩོད་མང་པོ་བྱས་རྗེས། ད་ནི་ཕོ་མོ་གཉིས་ཀར་སློབ་སྦྱོང་དང་རིན་ཐང་། ནུས་པའི་ཐོག་ནས་མཉམ་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པར་སློབ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཆོས་ལས་ངས་བསླབས་པ་ལྟར། ང་ཚོ་ཐམས་ཅད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། འདི་ལ་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མེད། ཐམས་ཅད་ང་ཚོའི་ལས་དང་བསོད་ནམས་ལ་རག་ལས་པ་རེད། ངའི་རིན་ཆེའི་བླ་མ་རྣམས་ཁག་གིས་བསླབས་པ་ལྟར། ང་ཚོས་གཞན་ལ་མཚན་ཉིད་འཇོག་མི་དགོས། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ང་ཚོའི་མདུན་གྱི་གང་ཟག་དེ་དག་སུ་ཡིན་པ་ཤེས་ཀྱི་མེད། ཁོང་ཚོ་ང་ཚོར་ཇི་ལྟར་མངོན་ཡང་། དོན་དངོས་སུ་གང་ཡིན་མི་ཤེས།

རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་གིས། ང་ཡིག་ཆ་འདི་བྲིས་པ་ཡིན། རིག་གནས་ཀྱི་སྒྲོ་བཏགས་རྙིང་པ་དེ་དག་དང་འཐབ་རྩོད་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ། འདི་དག་ནི་ཚན་རིག (science) གི་ཉམས་མྱོང་དང་མི་མཐུན་ཞིང་། མཐོང་ཚུལ་ནོར་བ་དང་དད་འདུན་ཐོག་གཞིར་བཟུང་བ་ཡིན། ངས་འདོད་པ་ནི། མི་མང་པོས་རང་གི་ནུས་པ་ཕྱེ་ཐུབ་པ་དང་། ཕན་ཐོགས་ཐོབ་ནས། གཞན་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཕན་པ་བྱེད་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

---

ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་གནད་དོན་གལ་ཆེ་ཞིག་སྐོར། ཊེལ་མོ་པི་ཝ་ནི (Telmo Pievani) གྱིས་བཤད་པ།

རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད།

ཊེལ་མོ་པི་ཝ་ནི (Telmo Pievani) ནི་ཨི་ཊ་ལི (Italia) ཡི་གྲགས་ཆེ་བའི་འཕེལ་འགྱུར་སྐྱེ་དངོས་རིག་པ (evolutionary biologist) དང་ཚན་རིག་གི་དར་སྤེལ་བ་ཞིག་རེད། ཁོང་པ་དོ་བ་གཙུག་ལག་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ (Università di Padova) ནང་སྐྱེ་དངོས་ཚན་རིག་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ཌར་ཝིན (Darwin) གྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་དེང་དུས་ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་སྐོར་མང་དུ་བརྩམས་ཤིང་། ཁོང་གི་ལས་ཀ་གཙོ་བོ་ནི་ཚན་རིག་གི་གནད་དོན་ཁག་མང་ཚོགས་ལ་གསལ་པོ་དང་སྐྱེད་པོ་ཞིག་ཏུ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་རེད།

རྩིས་རིག་ནང་ཕོ་མོའི་སྒྲོ་བཏགས་སྐོར་གྱི་ཉེ་བའི་ཞིབ་འཇུག

ལོ་ཉི་ཤུ་ཙམ་སྔོན། ༢༠༠༦ ལོར་ལ་རི་སམ་མར་སི (Larry Summers)། ཧར་བར་ཌི (Harvard) གྱི་སྔོན་གྱི་འཐུས་མི་དང་ཁི་ལིན་ཊོན (Clinton) གྱི་དངུལ་ལས་ཁང་གི་དྲུང་ཆེས། བུ་མོ་ཚོར་ཚན་རིག (science) དང་རྩིས་རིག (math) ནང་རང་བྱུང་གི་ནུས་པ་ཉུང་བ་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་པ་ལས། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་གྲགས་ཆེ་བའི་རྩོད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། གསུང་བཤད་འདི་དག་གིས་ཆེ་བའི་ཁོང་ཁྲོ་དང་མ་འདྲ་བའི་གནས་ཚུལ་བཟོས་ཤིང་། སམ་མར་སི (Summers) ལ་འཐུས་མིའི་གོ་གནས་ཤོར་བ་རེད།

དོ་སྣང་ཅན་ཞིག་ལ། ལྟ་གྲུབ་འདི་ཌར་ཝིན (Darwin) གྱི་སྐབས་ནས་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་གིས་ཚེ་སྐབས་མཐའ་མར་བུ་མོ་ལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྩལ་ནུས་ལེགས་པ་ཡོད་ཀྱང་། རྣམ་དཔྱོད་དང་རྩིས་རིག། ཚན་རིག་གི་ནུས་པ་ཉུང་བ་བྲིས་ཡོད། དེས་ན་ཌར་ཝིན (Darwin) ཡང་བིག་ཊོ་རི་ཡ (Victorian) དུས་སྐབས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྷུང་གིས་ཤུགས་རྐྱེན་བྱུང་བ་རེད།

ནེ་ཆར (Nature) ནང་གི་གསར་པའི་ཞིབ་འཇུག

ད་ཆ། ཟླ་བ་བདུན་པའི་མཇུག་ཏུ་ནེ་ཆར (Nature) ནང་དཔར་སྤེལ་བྱས་པའི་ཉེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་གིས་ཚན་རིག་གི་གཞི་རྟེན་གསལ་པོ་ཞིག་སྟོན་གྱི་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་འདིའི་གཙོ་བོའི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་པོ་ལིན་མར་ཊི་ནོ (Pauline Martinot)། ཡུ་ནི་བར་སི་ཊེ་དེ་པ་རིས་སི་ཊེ (Université de Paris Cité) ཀྱི་གྲགས་ཅན་རླབས་རིགས་ཚན་རིག་པ་ཞིག་རེད། མཐའ་མའི་རྩོམ་པ་པོ་ནི་སི་ཊ་ནིས་ལ་སི་དེ་ཧེ་ནེ (Stanislas Dehaene)། ཁོལ་ལེག་དེ་ཕི་རངས (Collège de France) ཀྱི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རླབས་རིགས་ཚན་རིག་པ་དང་དེང་དུས་རླབས་རིགས་ཚན་རིག (neuroscience) ནང་གི་གལ་ཆེན་མི་སྣ་ཞིག་རེད།

ཡིག་ཆའི་མིང་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། “ཕ་རན་སི (France) ནང་སློབ་གྲྭའི་ལོ་ངོ་ཐོག་མ་ཚོར་རྩིས་རིག (math) ནང་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་མགྱོགས་པོར་བྱུང་བ།”

ཞིབ་འཇུག་གི་བཀོད་སྒྲིག་དང་འབྲས་བུ།

འདི་ནི་ཆེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་རེད། རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་ཕ་རན་སི (France) ནང་བུ་ཕྲུག་དང་བུ་མོའི་རྩིས་རིག (math) དང་སྐད་ཡིག (language) གི་རྩལ་ནུས་ལ་ལོ་བཞིའི་རིང་གི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཡོད། ཁོང་ཚོས་བྱིས་པ་ ༢,༦༥༣,༠༠༠ ལ་མི་འདྲ་བའི་བརྟག་དཔྱད་ ༤༦ བྱས་པ་ནི། ལོ་བཞིའི་རིང་གི་ཆེ་བའི་ཞིབ་འཇུག་ཅིག་ཡིན་ལ། གྲངས་འབོར་གྱི་ཐོག་ནས་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད།

རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་གསལ་བཤད་བྱས་པ་ནི། བྱིས་པའི་དུས་དང་ན་གཞོན་སྔ་མའི་དུས་སུ། བུ་མོ་དང་བུ་ཕྲུག་གིས་གྲངས་ཀ། བར་སྣང་། དང་བསྡོམས་རྩིས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་ཤེས་ཡོན་མཚུངས་པ་མངོན་གྱི་ཡོད། འདི་གཞི་རྩའི་འགོ་ཚུགས་ས་ཞིག་རེད། རྩིས་རིག (math) ནང་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་ནི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་སྒྲོ་བཏགས (stereotypes)། བུ་མོ་ཚོར་རྩིས་རིག་ལ་མཁས་པ་མིན་པ་ནང་ཁུལ་དུ་འཛིན་པ་ལས་བྱུང་བར་བརྟགས་ཡོད།

འབྲས་བུ་ཧ་ཅང་དོ་སྣང་ཅན་རེད། བུ་མོ་དང་བུ་ཕྲུག་གིས་སློབ་གྲྭ་འགོ་བཙུགས་སྐབས་རྩིས་རིག (math) གི་རྩལ་ནུས་ཆ་ཚང་མཉམ་པ་མངོན་གྱི་ཡོད། ཡིན་ནའང་བུ་ཕྲུག་ལ་ཕན་པའི་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་ལོ་དང་པོའི་རིམ་པ་དང་པོ (first grade) ཟླ་བ་བཞི་ཙམ་འདས་རྗེས། ལོ་དྲུག་ཙམ་གྱི་སྐབས་སུ་བྱུང་གི་ཡོད། དེ་ལོ་གཅིག། གཉིས། གསུམ་འདས་རྗེས་ལྷག་ཏུ་གལ་ཆེན་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད།

གལ་ཆེ་བའི་གནད་དོན།

དྲི་བ་ནི། ཟླ་བ་བཞི་འདི་དག་ནང་གང་བྱུང་ནས་ཁྱད་པར་འདྲ་མིན་འདི་བཟོས་པ་རེད། རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་ལན་མི་སྤྲོད་ཀྱང་། སློབ་ཐབས་དང་ཕོ་མོའི་སྒོ་ནས་སྐྱོ་སྣང་སྟངས་འཛིན་སྐོར་ཚོད་དཔག་བྱས་ཡོད།

རྙེད་དོན་འདི་དག་ལོ་བཞིའི་རིང་མི་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། ཁྱིམ་ཚང་། རིགས་རྫས། སློབ་གྲྭའི་རིགས། ཡང་ན་དཔལ་འབྱོར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ་གང་ལའང་མི་ལྟོས་པ་རེད། དེས་ན་འདི་ནི་ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཞིག་ཡིན།

དོ་སྣང་ཅན་ཞིག་ལ། ཞིབ་འཇུག་ཕྱི་མས་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་འདི་ལོ་ལོན་ལས་སློབ་སྦྱོང་གིས་ལྷག་ཏུ་ཆེ་རུ་སོང་བ་སྟོན་གྱི་ཡོད། དེས་ན་འདི་ངོས་འཛིན་གྱི་སློབ་གྲྭའི་ཉམས་མྱོང་རེད། ཕ་མ། དགེ་རྒན། དང་བྱིས་པ་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་དེས་ཁྱད་པར་བཟོ་གི་ཡོད།

རྩིས་རིག (math) ནང་བུ་ཕྲུག་ལ་དགའ་འདོད་བྱེད་པ་དང་། ཐབས་ལམ་གསར་བ་ཁག་གིས་ལས་ཀ་འདི་དང་ཐག་གཅོད་ཚུལ་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་ཐུབ། འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེས་ན་འགོ་ཚུགས་སྐབས་གྲུབ་ཚད་མཉམ་པ་དེ་སྒྲོ་བཏགས་ཤིག་རེད་ཟེར་བ་བདེན་པ་རེད། ཁྱད་པར་དེ་མགྱོགས་མྱུར་ངང་བྱུང་གི་ཡོད།

ངོ་མཚར་བའི་ཆ་ནས། སྐད་ཡིག (language) གི་ཁྱད་པར་འགོ་དང་པོར་བུ་མོ་ལ་ཕན་པ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང་། དུས་བསྐྱོད་ཀྱིས་དེ་ཟུར་ཆུང་དུ་སོང་།

གྲུབ་འབྲས།

ཞིབ་འཇུག་གི་གྲུབ་འབྲས་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་རེད། རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་གིས། རྙེད་དོན་གྱིས་ཕོ་མོའི་བར་གྱི་ལྟ་ཚུལ། དོ་སྣང་། དང་རྩལ་ནུས་ཚང་མ་མཉམ་དུ་བགོས་པའི་རླབས་རིགས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ལག་ཆ་ལས་འགོ་འཛུགས་པ་སྟོན་གྱི་ཡོད། འདི་དག་ནི་ཕྱིས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ཞིང་། དེས་བུ་མོ་ཚོར་རྩིས་རིག (math) གི་ནུས་པ་བུ་ཕྲུག་ལས་དམའ་བ་ཡོད་དགོས་པར་བཤད།

འབྲས་བུ་འདིས་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྩོད་པ་གཏོང་སྐབས་མང་པོའི་གནད་དོན་ཞིག་ལ་སྟོབས་ཤུགས་ཅན་དང་གྲངས་འབོར་གྱི་ཐོག་ནས་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།

རྩོམ་པ་པོ་ཚོས་སློབ་གྲྭའི་ལོ་དང་པོ་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་འདི་བཟོ་བ་བཀག་སྒོམ་བྱེད་པའི་གནད་ཆེའི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཏུ་གསལ་སྟོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྩིས་རིག (math) ནང་ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་བཀག་སྒོམ་བྱེད་པ་འཛམ་གླིང་གི་འདོད་བསམ་ཞིག་རེད།

མཐའ་དོན།

ཊེལ་མོ་པི་ཝ་ནི (Telmo Pievani) གིས་ཞིབ་འཇུག་འདི་གསལ་སྟོན་བྱས་ཏེ། ང་ཚོར་གལ་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་བསྟན་ཡོད། ཕོ་མོའི་ཁྱད་པར་ནི་རང་བྱུང་གི་མིན་པར། སྤྱི་ཚོགས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་སྒྲོ་བཏགས (stereotypes) ལས་བྱུང་བ་རེད། འདི་ནི་ཚན་རིག་གི་གཞི་རྟེན་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ང་ཚོས་སློབ་ཐབས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་དགོས་པ་སྟོན་གྱི་ཡོད།

བུ་མོ་དང་བུ་ཕྲུག་གཉིས་ཀར་རྩིས་རིག (math) དང་ཚན་རིག (science) ནང་མཉམ་པའི་གོ་སྐབས་དགོས། ང་ཚོས་སློབ་གྲྭའི་ལོ་དང་པོ་ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ། སྒྲོ་བཏགས་འདི་དག་ཞིག་པ་དང་བྱིས་པ་ཡོངས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་སྤྱོད་བརྡར་དགོས།

ཆོས་དང་ཚན་རིག (science) གཉིས་ཀས་མཉམ་དུ་བསྟན་པ་ནི། ང་ཚོ་ཐམས་ཅད་མཉམ་པ་ཡིན་ལ། རང་གི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད། སྒྲོ་བཏགས་དང་མཐོང་ཚུལ་ནོར་བ་ལས་རྒྱལ་ནས། ང་ཚོས་འཛམ་གླིང་ལྷག་ཏུ་བཟང་བ་ཞིག་བཟོ་ཐུབ།​​​​​​​​​​​​​​​​

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40500443/

(research source)

བུ་མོ་རྩིས་རིག་པ་དང་ཚན་རིག་པའི་དཔེ་མཚོན།

བུ་མོ་རྩིས་རིག་པ་དང་ཚན་རིག་པའི་ཆེ་བའི་བསྐུལ་མའི་འབྱུང་ཁུངས་ཤིག་ནི་མ་རི་ཁུ་རི (Marie Curie) རེད། ཁོང་མོ་ནོ་བེལ་གྱི་གཟེངས་རྟགས (Nobel Prize) ཐོབ་པ་ཙམ་མིན་པར། བུ་མོ་དང་པོ་ཞིག་ཏུ་ནོ་བེལ་གྱི་གཟེངས་རྟགས (Nobel Prize) ཐོབ་པ་དང་། དེ་ལས་ལྷག་པ་ནི། ཁོང་མོ་འཛམ་གླིང་ནང་གང་ཟག་གཅིག་པུ་ཡིན་ལ། ནོ་བེལ་གྱི་གཟེངས་རྟགས (Nobel Prize) ལན་གཉིས་ཐོབ་པ་རེད། དེ་ཡང་ཁོང་མོས་དངོས་ཁམས་རིག་པ (Physics) དང་རྫས་སྦྱོར་རིག་པ (Chemistry) གཉིས་ཀར་ནོ་བེལ་གྱི་གཟེངས་རྟགས (Nobel Prize) ཐོབ་ཡོད། འདི་ནི་བུ་མོ་ཚོར་ཚན་རིག (science) དང་རྩིས་རིག (mathematics) ནང་ཇི་ཙམ་མཐོ་པོའི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་ཐུབ་པའི་དཔེ་མཚོན་གསལ་པོ་ཞིག་རེད།

ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་བུ་མོ་མཁས་པ་ཚོ།

དཔེ་མཚོན་གཞན་ཞིག་ལ། ཨི་ཊ་ལི (Italia) ཡི་གྲགས་ཆེ་བའི་ཆོས་པ་དང་མཁས་པ་ཐོ་མ་སོ་ད་ཨ་ཁུའི་ནོ (Tommaso d’Aquino – Thomas Aquinas) ནི་རྟོག་གེ་བ་ཆེན་མོ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་པི་ས (Pisa) ནང་གི་སན་ཏ་ཀ་ཏེ་རི་ན་ད་ཨ་ལེས་སན་དྲི་ཡ (Santa Caterina d’Alessandria) གཙུག་ལག་ཁང་ནང་གསུང་བཤད་གནང་གི་ཡོད།
དོ་སྣང་ཅན་ཞིག་ལ། གཙུག་ལག་ཁང་འདི་ཀ་ཏེ་རི་ན་ད་ཨ་ལེས་སན་དྲི་ཡ (Caterina d’Alessandria – Catherine of Alexandria) གྱི་མིང་ཐོག་བཏགས་པ་རེད། ཁོང་མོ་ནི་སྔོན་གྱི་ཁི་རིས་ཏོ་པ (Christian) སློབ་མ་དང་རྟོག་གེ་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་ཁོང་མོ་དམ་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱུང་བ་རེད། ད་ལྟ་ཁོང་མོ་ནི་སློབ་སྦྱོང་བ་དང་མཁས་པ་ཚོའི་སྲུང་མ་དམ་པ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།
ལོ་རྒྱུས་ནང་བཤད་པ་ལྟར། ཀ་ཏེ་རི་ན (Caterina) ནི་ཤེས་རབ་དང་རྟོག་གེའི་རྩལ་ནུས་ལྡན་པའི་བུ་མོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་མོས་མཁས་པ་མང་པོ་དང་རྩོད་པ་བྱས་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་རེད། འདི་ཡང་བུ་མོ་ཚོར་ལོ་རྒྱུས་ནང་ནས་ཤེས་ཡོན་དང་རྟོག་གེའི་ཐོག་མཐོ་པོའི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་པའི་བསྐུལ་མའི་དཔེ་མཚོན་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད།
དེས་ན། ལོ་རྒྱུས་ནང་དང་ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་གཉིས་ཀར། བུ་མོ་མཁས་པ་དང་རྟོག་གེ་བ་མང་པོ་ཡོད་པ་མངོན། འདི་དག་གིས་ཚན་རིག (science)། རྩིས་རིག (mathematics)། ཆོས་ལུགས (religion)། དང་ཤེས་ཡོན་གྱི་ས་ཁུལ་ཡོངས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱས་ཡོད།

མཐའ་དོན་གྱི་བསམ་འཆར།

ཡིག་ཆ་འདིས་མི་ཚོའི་ཚོར་བ་དང་རྟོགས་པ་ཕྱེ་ཐུབ་པ། ང་ཚོས་དྲན་དགོས་པ་ནི། ཐོག་མར་ང་ཚོས་བྱེད་དགོས་པ་ནི་གཞན་ལ་བཀུར་སྟི་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་དང་གཞན་གྱི་ཡོན་ཏན་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་རེད། འདི་ནི་ཕོ་མོའི་རིགས (gender)། ལུས་པོའི་སྣང་བ། འབྱུང་ཁུངས། ཡང་ན་ཁོང་ཚོའི་རིག་གནས་ཀྱི་རིགས་ལ་མི་ལྟོས་པ་ཞིག་དགོས།
ང་ཚོ་ཐམས་ཅད་མི་རིགས་གཅིག་པུ་ཡིན། ང་ཚོ་ཡོངས་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་སློབ་སྦྱོང་གི་ནུས་པ་མཉམ་པ་ཡོད། ཕོ་མོ། རྒྱལ་ཁབ། སྐད་ཡིག། རིག་གནས། ཆོས་ལུགས་གང་ཡིན་ཡང་། ང་ཚོ་ཐམས་ཅད་ལ་གུས་བཀུར་དང་ངོས་འཛིན་ཐོབ་པའི་ཐོབ་ཐང་ཡོད།
སྒྲོ་བཏགས (stereotypes) དང་མཐོང་ཚུལ་ནོར་བ་ལས་རྒྱལ་ནས། ང་ཚོས་སྤྱི་ཚོགས་ཞིག་བཟོ་དགོས། དེར་གང་ཟག་རེ་རེ་བཞིན་རང་གི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་ཐུབ་པ་དང་། ཁོང་ཚོའི་ཡོན་ཏན་དང་བྱ་བ་ལ་གནས་གོང་འཕེལ་གྱི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་ཞིག་དགོས། འདི་ནི་ཆོས་དང་ཚན་རིག (science) གཉིས་ཀས་མཉམ་དུ་བསྟན་པའི་ལམ་ཞིག་རེད།
སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག། ང་ཚོ་ཡོངས་ལ་མཉམ་པའི་གོ་སྐབས་དང་བཀུར་སྟི་ཡོད་པའི་འཛམ་གླིང་ཞིག་བཟོ་ཐུབ་པར་གྱུར་ཅིག།

-བློ་བཟང་ཀུན་བཟང།

རྡ་ས་ལ་ཕྱི་ལོ་༢༠༢༥ཚེ་༡༩་ཟླ་བ་༡༠